Perupaq Musuq Yachaykunanpaq Política Munachisun
Luis Enrique Herrera Romero
Kunan pacha política nisqapi, maypichus modelo económico de libre mercado nisqapa kawsakuyninmanta, marxismo-leninismo nisqapa ataque nisqawan atipanakuypi kachkan, chaymi kay tapukuyta ruwawanchik: ¿Ima modelo económico nisqataq aswan allinmi karqa llaqtanchikpi allin kawsayta paqarichinanpaq?, kutichinapaq kay tapukuyqa, maypichus libre mercado nisqa ruwasqa karqan chay suyukunaq historianmanta willakuykunatan utilizasunman, chay suyukunapin modelo económico marxista-leninista otaq socialismo socialismo siglo XXI nisqa ruwasqa karqan, chaykunatan allinta qhawarisunman, ñawpaq suyukunaqa aswan hatun niveles nisqayoq kasqankuta allin kawsaymi chay segundos nisqamantaqa.
Ichaqa kay hina kanman, imaraykutaq purishanchis huk llapan runakuna hina huk sistema económico wakchayachiqman?, kutichiyqa kasqan mana allin ruwayninpi, mana allin ruwaq, waqlliq tecnocraciaq ruwasqanpi, hinallataq hatun tukuq mercantilismo nisqapipas, chaykunan kay qhepa chunka watakunapi, chaykunaq contranpi maqanakuypa pancartankunata apachirqanku waqlliy hinaspa lluq’i ladomanta wiñariy, inclusión social nisqa maskhay; chaymi huñurqa hinaspa churarqa willakuyninta política y social nisqakunata, achka chiqap kaqkunata servichikuspan (waqlliymanta hinaspa wakcha kaymanta critica), hinaspa hukkunata pantaspa qawachispan (socialista suyukunaqa aswan allinmi). Kay willakuymi llapan crisis socialnin nisqamanta huchata churarqa modelo económico nisqaman, hinaspam encargakurqa kikinpa pantayninta chinkachinanpaq, ahinataq Velasco llaqtapa desastre económico nisqa, 80, 90 watakunapi terrorismo nisqa, chaynallataq tecnócrata hina gobiernokunapi participasqankupas Fujimori, Toledo, Humala, Kuczynski, Vizcarra otaq Sagasti.
Hukmi, Perú suyupi sistema político nisqa ayllu ayllukunaq muyuriqninpi kamasqa kashaqtinpas, ahinataq Fujimori, Acuña, Luna, “wiksa alquiler” partido político nisqakuna hukkunapas, waqlliymanta rimaykunata aysaq, lloq’e nisqataqmi cuadro político nisqakunata kamarqan, chaykunan willakuyta ganarqan política social nisqa; capacitación política nisqawan hinallataq yachachiqkunaq, hatun yachaywasikunaq haykuyninwan ima, chaykunan kanku memoria histórica nisqa ruwaypa wasan.
Chayraykun kunan p’unchaykunapi, sistema político tradicional nisqa rikuchikun unpu hinallataq llallichisqa rimaykunata marxista-leninista ruwayninwan, mana kikin doctrina política nisqayoq kasqanrayku, chaymi sut’inchakun suyuq ñawpaq, kunan, hamuq pacha, mana atikuq paykunaq aswan achkha runakunaman asuykunankupaq mana marxismo-leninismo riesgota sut’inchanallapaqchu, aswanpas aswantaqa hamuq pacha qhawariyta qunankupaq, chaymi rikuchin wakcha kayta pisiyachiy, capitalismo popular nisqawan, hinal
Chayta aypanapaqmi, debate político nisqaman “Yachaykusun Modernizacionanpaq otaq Wiñaykunanpaq llapan LLaqtakunata” nisqa churayta yuyaykuyku, chaytan qanchis munachisun yuyaykuyku:
Sapakama kay puntokuna, kikinpi wichqakun huk ancha políticas nisqakunata hinaspa ruananpaq multisectorial nisqakunata, chaykunatam ruwasaqku, sapakama kay puntokunamanta sut’inchananchikpaq, suyuq historianmanta, imakuna ruwasqanmanta hinaspa mana allin ruwasqanmanta hinaspa kunan imayna kasqanmanta; ichaqa llapanmanta aswantaqa, gobiernoq kamachikuyninkunata, ruwayninkunatapas yuyaychanapaq, sapanka kay asuntokunapi, hamuq pacha qhawariywan; 2050 watapaqqa yaqa 42 hunu runakunam kawsasun, chaymantam 85% llaqtakunapi yachanqaku, chaymantam llaqta runakunapa mana seguridadnin, delincuencia organizada, ciberdelincuencia, yaku mana yaku hinaspa yaku lluqsiy, transporte nisqapi chaqwakuna yapakunqa ; pacha tikraymanta hawa, sacha sachakuna kuchuy, allpakuna saqisqa hinaspa pisiyachiy, runakunapa machuyaynin, Estadopa obligación social nisqa yapakuynin hinaspa recursos naturales nisqakuna probable pisiyaynin, hukkunapas.
Kunanqa, mosoq yachaykunanpaq llapan llaqtanchik hunt’akunanpaqqa, revolución democrática nisqatan mañamusunqa, lloq’e ladomanta narrativa política nisqawan tupanapaq, tiempoqa pisillan, riesgokunapas hatunmi, ichaqa debermi política nisqapi participay, hamuq tiempota garantizanapaq, kunanmi chay momentoqa.
